၁၉၉၅ ခုႏွစ္တုန္းက အျဖစ္အပ်က္ေလးတစ္ခုကို သတိရမိတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၁၅ ႏွစ္ တာကာလ တုန္းကလုိ႔ဆိုရင္ ပိုမွန္ပါလိမ့္မယ္ … ဘ၀ရဲ႔ပထမဆုံးနဲ႔ တစ္ႀကိမ္တခါေတြ႔ႀကဳံခဲ့ ရတဲ့အျဖစ္အပ်က္ေပါ့။ ျပန္လည္ေျပာျပရင္ေတာ့ အတိတ္ကအေၾကာင္းမို့ခက္ေပါ့ေပါ့ျဖစ္သြား ခဲ့ပါၿပီ။ တကယ္ႀကဳံေတြ႔ခဲ့ရတဲ့အခ်ိန္ တုန္းက အလြန္ထိတ္လန္႔ၿပီး ဘာလုပ္လို႔ဘာကိုင္ရမွန္း မသိ ျဖစ္ခဲ့မိပါတယ္။
၁၉၉၄ ခုႏွစ္မွာ က်မနဲ႔အတူ မိသားစုတစ္စုလုံး ထုိင္း-ျမန္မာနယ္စပ္ မြန္ဒုကၡသည္ စခန္းတစ္ခုကို ေရာက္လာခဲ့ၾကတယ္။ က်မကေတာ့ အဲဒီတုန္းက အသက္ ၁၁ ႏွစ္ပဲရွိေသး တယ္။ တခါမွ မျမင္ဖူးမေတြ႔ဖူးတဲ့ ျမန္မာျပည္ရဲ့ဟုိးေရွးေရွးတုန္းက ေက်းရြာငယ္ကေလးေတြ လို တဲအိမ္ကေလးေတြေဆာက္ၿပီးေနထုိင္ၾကရတဲ့ ဆင္းရဲသားလူတန္းစားတစ္စုေပါ့။
ဒါေပမယ့္ အဲဒီလူတန္းစားတစ္စုဟာ ဒုကၡသည္စခန္း ဆိုတဲ့အရပ္ဌာနမွာ သာမန္ရြာ သူရြာသားမ်ား လို စိတ္၏ခ်မ္းသာျခင္း၊ ကိုယ္၏က်န္းမာျခင္းနဲ႔မေနႏုိင္ခဲ့ၾကတာ က်မအတြက္ မ်က္ ျမင္သက္ေသျဖစ္ခဲ့ပါ တယ္။ ရြာရဲ႔တည္ေဆာက္ပုံ ပံုသ႑ာန္ျခင္းတူၾကေပမယ့္လည္း အေၾကာင္းရင္း နဲ႔ အျဖစ္အပ်က္ေတြကေတာ့ တျခားစီပါပဲ။ အဲဒီကာလတံုးက စခန္းကလူေတြ ရဲ႔ရင္ထဲမွာ ေၾကာက္ရြံ႔ျခင္း၊ စိုးရိမ္ျခင္း၊ ပူပန္ျခင္းေတြျပည့္ ၾကပ္ေနခဲ့ၾကပါတယ္။
က်မတုိ႔မိသားစုတစ္စုလုံး စခန္းကိုေရာက္သြားတဲ့အခ်ိန္မွာ မုိးရာသီကုန္လုဆဲဆဲေလး ျဖစ္ေနၿပီ။ ဒါေၾကာင့္မို႔ စခန္းရဲ႔ပတ္၀န္းက်င္တစ္ခုလုံးဟာ စိမ္းလန္းစုိေျပေနခဲ့တယ္။ အရာအား လုံးကလည္း အသစ္ေတြ ပဲျဖစ္ေနဆဲမို႔ တစ္ခုခုေတာ့ ထူးျခားေနပုံပဲလို႔ေတြးမိခဲ့တယ္။ တစ္ရြာ လုံးက ညေနမီးထြန္း … မိုးခ်ဳပ္မီးျငိမ္း လုပ္ေလ့ရွိၾကတယ္။ မီးညိမ္းတာနဲ႔အားလုံးဟာ တိတ္ ဆိတ္ၿငိမ္သက္သြားတာပဲ။ ကေလးငုိသံေတာင္မၾကားရ ေအာင္ တိတ္ဆိတ္လြန္းတယ္။
အေၾကာင္းကေတာ့ က်မတုိ႔မေရာက္ခင္သိပ္မၾကာေသးခင္ကာလက ဒီစခန္းတည္ခါ စ (အခ်ိန္အတိ အက်ေတာ့မမွတ္မိေတာ့ဘူး) မြန္ျပည္သစ္ပါတီနဲ႔ နအဖစစ္အစုိးရတို႔အပစ္ခတ္ ရပ္စဲေရးမလုပ္ေသးခင္ ကာလမွာ တုိက္ပြဲႀကီးႀကီးက်ယ္က်ယ္ျဖစ္ၿပီး စခန္းကို နအဖစစ္ တပ္က မီး၀င္ရႈိ ့ခဲ့တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ရြာလံုး ကၽြတ္ ထုိင္းနယ္နိမိတ္ထဲကို ၀င္ေျပးခဲ့ၾကရတာ ပါ၊ ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရဲ႕အသစ္ကစတည္ထားရတဲ့အိုးအိမ္ေတြ ကို ထပ္မံစြန္႔လႊတ္ခဲ့ၾကရျပန္တယ္။ ပိုဆိုးတာက မိုးရာသီလည္းျဖစ္ေနခဲ့ေတာ့ အလြန္အမင္းဒုကၡေရာက္ ခဲ့ၾကတဲ့ ဒုကၡသည္မ်ားရဲ႔ ဘ၀ကို က်မေကာင္းေကာင္းနားလည္ခဲ့ပါတယ္။ က်မတို႔ေရာက္ခါစတုန္းက စခန္းမီး ရႈိ့ခံခဲ့ရ တုန္းက ခုိးရုိက္ထားတဲ့ ဓါတ္ပုံနဲ႔ပိုစတာတခ်ဳိ ့ကိုေတာင္ေတြ႔ခြင့္ရပါေသးတယ္။
တခ်ဳိ ့ကေလးေတြဆုိရင္ အသက္ထက္အေတြ႔အႀကဳံကပုိမ်ားၾကတယ္။ သူတို႔ငယ္စဥ္ ကေလးဘ၀ ကတည္းက ရြာမွာစစ္တပ္က၀င္အေႏွာင့္အယွက္ေပးလို႔ ရြာကိုစြန္႔ၿပီး နီးစပ္ရာျဖစ္ တဲ့ နယ္စပ္ေဒသ ကိုေရာက္လာၾကတယ္။ နယ္စပ္ကစခန္းေတြကိုပါ စစ္တပ္လုိက္လံၿပီး မ်ဳိးစုံ တဲ့ဒုကၡေတြလုိက္ေပးခဲ့တယ္။ သူတုိ႔ဘ၀ဟာ ေန႔စဥ္နဲ႔အမွ်ေၾကာက္ရြံ႕ျခင္းေတြနဲ႔ျပည့္ႏွက္ေနခဲ့ ၾကတယ္။ ထူးဆန္းတဲ့အသံ၊ မၾကားဖူးတဲ့ အသံေတြၾကားရင္ျဖစ္ေစ၊ မျမင္ဖူးတဲ့အရာ၊ မျမင္ဖူး တဲ့လူေတြကိုေတြ႔ရင္ ေျပးဖုိ႔ျပင္ၾကတာပဲ။ အဲဒီအေျခ အေနေတြကို က်မတုိ႔ကဘယ္တုန္းအခါ ကမွမေတြ႔ဖူး၊ မႀကဳံဖူးေတာ့ ေစာေစာပိုင္းကေတာ့ မသိခဲ့ၾကဘူး။ ဒီကကေလးေတြသိပ္ေတာ က်တာပဲလုိ႔ေတာင္ ေလွာင္ေျပာင္တတ္ေသးတယ္။
တေန႔မွာ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္၊ ႏွစ္ဦးပိုင္းမွာ က်မကေႏြရာသီ အသုံးလုံးေက်ာင္းတက္ေနခ်ိန္၊ အဲဒီေန႔မွာ က်မ ကထမီသိပ္၀တ္ခ်င္လြန္းလို႔ အေမ့ထမီးအေဟာင္းေလးကိုတပိုင္းျဖတ္ၿပီး က်မ နဲ႔ေတာ္ေလာက္တဲ့အေနထား ကို၀တ္ၿပီး ေက်ာင္းသြားတယ္။ ငယ္လည္းငယ္ေသး၊ ထမီလည္း မ၀တ္တတ္ဘူးဆိုေတာ့ ကုိ႔ယုိ႔ကားယား ေတာ့ျဖစ္ခဲ့တယ္။ စာမတတ္ေသးတဲ့သူမို႔ သင္ခန္းစာ ေတြမလုိက္ႏုိင္လို႔ စိတ္ပ်က္လက္ပ်က္ျဖစ္ေနတုန္း ထူးျခားတဲ့အသံတခုၾကားလုိက္မိတယ္။
အဲဒီအသံကို က်မကိုယ္တုိင္ကဇေ၀ဇ၀ါျဖစ္ေနမိတယ္။ အမႈမဲ့အမွတ္မဲ့ၿပီး သိပ္သတိ မထားမိလုိက္ဘူး။ ေနာက္ထပ္ ႏွစ္ခ်က္ သုံးခ်က္ထပ္ၾကားရေတာ့ တေက်ာင္းလုံးထဲကလူေတြ ထေအာ္ၿပီး ေျပးဆင္းၾကတယ္။ အူေၾကာင္ေၾကာင္ျဖစ္ေနတဲ့က်မကိုက်ေတာ့ အိမ္နားကအစ္မ တစ္ေယာက္က က်မရဲ႔စာအုပ္နဲ႔လြယ္အိတ္ ကိုေကာက္ယူၿပီး က်မလက္ကိုဆြဲေျပးေတာ့တာပဲ။ `ဘာျဖစ္တာလဲအစ္မ´ ေမးေတာ့ `တုိက္ပြဲျဖစ္ေနတယ္ .. အျမန္ေျပးမွ´ ဆိုၿပီးအိမ္ရွိရာ ဗုံးသံ မ်ားေနတဲ့အရပ္ဘက္ကို ဦးတည္ေျပးၾကတယ္။ `ဘာျဖစ္လို႔ ဗုံးသံၾကားတဲ့ ေနရာကိုေျပးတာလဲ .. သူမ်ားေတြအေပၚကို (ထုိင္းနယ္နိမိတ္) ေျပးေနၾကတာေလ´။ `နင္က အိမ္ကလူေတြကို မ ေခၚေတာ့ဘူးလား .. လာျမန္ျမန္ေျပးစကားမမ်ားနဲ႔´ ဆုိလုိ႔ ထမီစတဆြဲဆြဲနဲ႔ လြယ္အိတ္နဲ႔ စာအုပ္ေတြ လည္း လြင့္ပ်ံ ့လို႔ ဘာမွမလုပ္ႏုိင္ေတာ့ပဲ စိတ္အုိက္သြားေတာ့တာပဲ။
တခ်ိန္တည္းမွာ အေဖ၊အေမနဲ႔ေမာင္ႏွမသုံးေလးေယာက္က အဲဒီဗုံးသံေတြဆူညံေနတဲ့ အရပ္မွာရွိေန ၾကတယ္။ သူတို႔က ေအာက္စခန္း (ဗလိုင္ဒုံဖုိက္ရြာ)မွာ ၀ါးခြဲေနၾကတယ္။ အေပၚ စခန္း (ခေလာက္ခနီရြာ)နဲ႔ ၈ - ၉ ကီလုိမီတာေလာက္ေ၀းတယ္။ ကား၊ ဆုိင္ကယ္မရွိတဲ့အရပ္ မို႔ လမ္းေလွ်ာက္ၾကတာ ပုံေသခရီးတစ္ခု ျဖစ္ေနတယ္။ ၿပီးေတာ့ ဒိထက္ပိုေ၀းတဲ့ ဟုိးေအာက္ ဆုံးစခန္းကေတာ့ (ထီးဖာဒုိးရြာ) က်ေတာ့ ၁၄ - ၁၅ ကီလို မီတာေလာက္ေတာင္ေ၀းေသးတာမို႔ အဲဒီကရြာသူရြာသားေတြဆိုရင္ ဘယ္လိုလုပ္ၿပီး ထုိင္းနယ္နိမိတ္ဆီကို အျမန္ေရာက္ေအာင္ ေျပးၾကမလဲဆိုတဲ့အေတြးေၾကာင့္ ေျခမသယ္ႏုိင္၊ လက္မသယ္ႏုိင္ၿပီး ေမ့လဲမတတ္ ဆို႔နစ္မိခဲ့ တယ္။
အိမ္ေရာက္တာနဲ႔ေရာက္ခ်င္း ဘာလုပ္ရမွန္းမသိလုိ႔ အ၀တ္စုတ္ေတြကို ေက်ာပိုးအိတ္ တစ္လုံးထဲကို သိပ္ထည့္ၿပီး ညီမငယ္တစ္ေယာက္ကိုေပးပိုး၊ ေမာင္ေလးအငယ္ဆုံးကိုက်မက ေက်ာပိုး၊ က်န္တဲ့အစုတ္ ပလုတ္ေတြကိုေတာ့ နီးစပ္ရာေကာက္ယူၿပီး ရတဲ့အိတ္ထဲသိပ္ထည့္ၿပီး တစ္ေယာက္ကိုတစ္ႏုိင္တစ္ပိုင္စီ လြယ္ပိုးၿပီး အိမ္ကေနသူမ်ားေျပးေနၾကတဲ့ ထုိင္းနယ္နိမိတ္ ထဲကို ေျပး၀င္သြားၾကတယ္။ ေျပးေနတဲ့လမ္း တေလွ်ာက္မွာ ေတြ႔သမွ်လူအို၊ လူနာ၊ ကေလး မက်န္ တငိုငို၊ တရယ္ရယ္နဲ႔ စိတ္ပ်က္စရာမ်ားနဲ႔ ေမာပန္းစြာ ေျပးခဲ့ၾကရတယ္။
က်မတုိ႔အိမ္နီးခ်င္းျဖစ္တဲ့ ေဆြမ်ဳိးဆုိလည္းမမွားဘူး၊ သူ႔သားကေရာဂါႀကီးျဖစ္ၿပီး မလႈပ္ ႏုိင္၊ မရွားႏုိင္နဲ႔ အေမျဖစ္သူကလည္း ၀တာလုံးေနေရာပဲ။ အဲဒါကိုလည္း ၀ုိင္းကူေဖးမေပးရင္း၊ အိမ္ေဘးက ကေလးေသး ေသးနဲ႔ေျပးေနတဲ့အစ္မႀကီးကလည္း အထုပ္အပိုးေတြတပုံႀကီးနဲ႔ အဲ ဒါကိုလည္း ၀ုိင္းသယ္ေပးရင္း။ သက္ႀကီး ရြယ္အိုေတြကိုလည္း ေတာင္ထိပ္ေရာက္ေအာင္ တစ္ ေယာက္ၿပီးတစ္ေယာက္ ျဖည္းျဖည္းခ်င္းဆြဲတင္ရ ေသးနဲ႔ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ဗုံးသံ၊ ေသနတ္သံ ေတြကလည္း အေတာ္ေလးက်ယ္ေလာင္လာသလိုပဲ ခံစားရ တယ္။ မိဘနဲ႔ေမာင္ႏွမေတြကို လည္း စိတ္ပူလုိက္ရတာ အရူးတပိုင္းပဲ။
စခန္းအေပၚပိုင္းေျပးတက္ၾကၿပီး ေတာင္ႏွစ္လုံးေက်ာ္ၿပီးတာနဲ႔ ထုိင္းနယ္နိမိတ္ကို၀င္ ေရာက္လာ ၾကတယ္။ ထုိင္းစစ္တပ္ရဲ႔တည္ရွိရာ ဟုိတုန္းက ေက်းရြာသာသာေလးျဖစ္တဲ့ေနရာ ကိုေရာက္ေတာ့ ဘုန္းႀကီး ေက်ာင္းကိုေတြ႔ၿပီ။ တစ္စခန္းလုံးကေျပးလာၾကတဲ့ လူအားလုံးဟာ အဲဒီဘုန္းႀကီးေက်ာင္းေအာက္မွာ အျပည့္ ပဲ၊ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းပတ္၀န္းက်င္တခုလုံးမွာလည္း ျပည့္ေနတာပဲ။ ထိုင္းစစ္တပ္ကလည္း အကာအကြယ္ေပး ပါတယ္။
ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း၀င္းထဲမွာရွိေနၾကတဲ့လူေတြအားလုံးဟာ တုိးတိတ္စြာငိုေႂကြးေနၾကၿပီး မိမိတို႔မိသား စုထဲက တစ္ေယာက္ေယာက္ကိုစုိးရိမ္ေနၾကျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ထို႔အတူက်မတို႔ ညီ အစ္မေတြကလည္း ေစာ ေစာပိုင္းကဘာေတြျဖစ္ခဲ့ၿပီး အခုဘာေတြျဖစ္ေနတယ္ဆိုတာ နားမ လည္သလိုပဲ။ အရင္တုန္းကလိုမ်ဳိး နအဖ စစ္တပ္က စခန္းကိုမီးရႈိ ့ဖ်က္ဆီးၿပီး လူေတြကိုပါပစ္ သတ္သြားမွာလည္း သိပ္စိုးရိမ္မိတယ္။
ညေန ၅ နာရီေလာက္က်ေတာ့ အေဖအေမနဲ႔ေမာင္ႏွမေတြေပၚလာၾကတယ္။ အေမက မီးဖိုေခ်ာင္ ပစၥည္းေတြပိုးၿပီး၊ ေမာင္ႏွမေတြက အိပ္ယာေတြ၊ ေရပုံးေတြသယ္လာၾကၿပီး၊ အေဖ ကေတာ့ ဆန္တစ္အိတ္ ထမ္းၿပီးလာတယ္။ က်မတုိ႔က တျဖည္းျဖည္းလာေနၾကတဲ့ လူေတြ ကိုဆီးႀကဳိေနတာဆိုေတာ့ ကိုယ့္မိဘေတြ လာတာေတြ႔တာနဲ႔ သြားဆီးလို႔ႀကဳိၿပီး မ်က္ရည္၀ဲလုိ႔။ အေဖက က်မတို႔ကိုေတြ႔ တာနဲ႔ စိတ္ပူေဇာနဲ႔ဆူေတာ့ တာပဲ။ `ဘာျဖစ္လို႔ ဒီေလာက္ထိ ေျပး ၾကရသလဲ။ သူမ်ားေျပးသလို လုိက္ေျပးလုိ႔ရသလား၊ အားလုံးေသကုန္ မယ္၊ အခုၾကည့္စမ္း ေျပးေတာ့လည္း အေရးႀကီးတဲ့ အဓိကပစၥည္းေတြမယူပဲနဲ႔ ဒုကၡေရာက္တယ္ဆိုေနမွ ထမင္း ငတ္ခ်င္လို႔လား´ စသျဖင့္အေမာ ပန္းတႀကီးနဲ႔ မနားတမ္းဆူလုိက္တာ။ `သမီးတို႔လည္း ေၾကာက္ ေၾကာက္လန္႔လန္႔နဲ႔ ဘာလုပ္ရမွန္းမသိျဖစ္သြားလို႔ပါ´ လို႔ရွင္းျပတဲ့အခါ အေဖက `ငါ တို႔ဆို ဗုံးလာေပါက္တဲ့ ေနရာမွာေတာင္´ စကားမၿပီးလိုက္ဘူး။
က်မတို႔မိဘေမာင္ႏွမေတြေရာက္ၿပီး ခဏအနားယူေနခ်ိန္မွာပဲ ညေန ၆ နာရီေလာက္ က်ေတာ့ `အား လုံးစခန္းကိုျပန္လုိ႔ရၿပီ .. အားလုံးေအးေဆးသြားၿပီ .. စိတ္ခ်ရၿပီဆိုတာေသ ခ်ာၿပီ .. လာပါ .. သြားၾကမယ္´ ဆိုၿပီး စခန္းဥကၠဌနဲ႔ မြန္စစ္သားမ်ားကလုိက္ေၾကျငာတဲ့အခါ ရြာသားအားလုံးကလည္း မိမိတို႔သယ္ယူလာတဲ့ ပစၥည္းပစၥယ်မ်ားကိုျပန္လည္သယ္ပိုးၿပီး စခန္း ကိုျပန္လာခဲ့ၾကတယ္။ အိမ္ျပန္ေရာက္ေတာ့ အခ်ိန္ကေနာက္ က်ေနၿပီမိုး အျမန္ခ်က္ျပဳတ္စား ေသာက္ၿပီး တစ္ရြာလုံးတိတ္ဆိတ္ၿငိမ္သက္ျခင္းနဲ႔ အိပ္စက္ခဲ့ရတယ္။
အဲဒီအခ်ိန္စၿပီး စခန္းကလူေတြဘာေၾကာင့္ အၿမဲထိတ္လန္႔ေနၾကရသလဲဆိုတာ က်မ နားလည္လာခဲ့ တယ္။ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္ေနာက္ပိုင္းမွာ အေျခအေနနည္းနည္းေအးသြားခဲ့ပါတယ္။ ေျပးရလႊားရတဲ့အလုပ္သိပ္ မလုပ္ရေတာ့ဘူး။ အေျခေနၾကည့္ၿပီး သတင္းေလသံနားစြင့္ေနရုံပဲ၊ တခါတေလပြဲလန္႔တာမ်ဳိးေတာ့ရွိခဲ့ပါ တယ္၊ ရြာထဲကိုသူစိမ္းေတြအုပ္စုလုိက္ေရာက္လာတတ္ တာတို႔၊ ညဘက္ေတြမွာ ဓါတ္မီးနဲ႔လူေတြေရာက္လာ တာတို႔ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒါကလည္း အျခား ေတာ့မဟုတ္ဘူး ….. ကိုယ့္ရြာကလူေတြ၊ ၿပီေတာ့ျမန္မာျပည္ ဘက္ျခမ္းက အေျခေနအမ်ဳိးမ်ဳိး ေၾကာင့္ ေရွာင္တိမ္းထြက္ေျပးလာသူေတြျဖစ္ပါတယ္။
အျဖစ္ပ်က္က ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္ေတာင္ၾကာခဲ့ၿပီဆိုေပမယ့္ က်မစိတ္ထဲမွာမေန႔တေန႔က လုိပဲ။
နံနက္ေစာေစာ ေက်ာင္းသားႀကဳိပို႔ကားႀကီး အိမ္ေရွ႔ေရာက္လာ တာနဲ႔ ကေလးေတြရဲ႔အသံေတြကို အခန္းထဲထိၾကားေနရတယ္။ ကေလးေတြရဲ႔အသံဟာ ငိုတာေရာ၊ ရယ္တာ ေရာ၊ ေအာ္ေနတာေရာ စုံလုိ႔ပါပဲ။ တခ်ဳိ႔ကေလးေလးေတြက်ေတာ့ မနက္အေစာႀကီးထၿပီး ေက်ာင္းလာရတာ မို႔ အိပ္ေရးမ၀တဲ့မ်က္ႏွာေလးနဲ႔ သုန္မႈန္ၿပီးေရာက္လာတာမ်ဳိးလည္းရွိတယ္။ 
